Vanaf 1 januari 2013 moeten mensen voor ‘begeleiding’ aankloppen bij gemeenten. Op dit moment is dit nog geregeld via de AWBZ. Alle 418 gemeenten krijgen te maken met een overgangsperiode, waarin zij uitwerken hoe zij de begeleiding tot z’n recht laten komen. Regionale en landelijke belangenbehartiging bereidt zich voor om ervaringen en behoeften van de mensen om wie het gaat - cliënten en hun mantelzorgers, in te brengen. Samenwerkende patiënten- en cliëntenorganisaties hebben een uitvoerig plan gemaakt om daarbij te ondersteunen.
Om welke mensen gaat het?
Sommige mensen hebben permanente zorg en begeleiding nodig om zelfstandig te kunnen wonen en mee te doen in de maatschappij. Anderen hebben die zorg en begeleiding tijdelijk nodig, na een periode van uitval of terugval. Deze mensen krijgen die zorg en begeleiding tot op heden vanuit de AWBZ gefinancierd. Op basis van een CIZ-indicatie werd die zorg via de zorgkantoren geleverd. Met ingang van 2013 wordt de verantwoordelijkheid voor deze zogeheten extramurale AWBZ-begeleiding en kortdurend verblijf overgeheveld naar de 418 Nederlandse gemeenten. Deze mensen moeten hun zorg vanaf die tijd bij hun gemeente gaan aanvragen. Het gaat om alle mensen die individuele begeleiding, groepsbegeleiding, tijdelijke verblijfsruimte en/of extramurale begeleiding van de ggz nodig hebben.
Veel kanten aan de decentralisatie
Deze decentralisatie van de AWBZ is een grootscheepse operatie die grote uitdagingen met zich mee brengt. Een belangrijke voorwaarde voor het goed laten ‘landen’ van de begeleiding bij 418 gemeenten is dat aansluiting wordt gezocht bij de ervaringen en behoeften van de betrokken cliënten en hun mantelzorgers. Het gaat om een groep kwetsbare burgers met wisselende behoeften aan zowel individuele- als groepsbegeleiding. Hoe kunnen de belangen van deze doelgroepen op het regionale en lokale niveau zo goed mogelijk worden behartigd gedurende het transitieproces? En hoe kunnen gemeenten, regionale en lokale zorg- en welzijnsaanbieders, cliënten/burgers, regionale en lokale belangenbehartigers en Wmo-raden onderling goed samenwerken om deze aansluiting te laten lukken? Lukt het gemeenten om in de vormgeving en uitvoering van de begeleiding in te spelen op de behoeften van de doelgroep? Hoe ervaren cliënten deze veranderingen?
Breed gedragen programma door 10 organisaties
Het transitiebureau van VWS/VNG heeft om deze reden de landelijke cliënten- en patiëntenorganisaties en de Koepel van Wmo-raden verzocht om een goed en zo breed mogelijk gedragen programma te ontwikkelen voor de toerusting van regionale en lokale belangenbehartigers en Wmo-raden in het kader van de decentralisatie van de extramurale begeleiding. Momenteel zijn de 10 betrokken organisaties - CG-Raad, CSO, Koepel van Wmo-raden, LPGGz, Mezzo, NPCF, Per Saldo, Platform VG, VCP en Zorgbelang Nederland – bezig met de laatste afrondingen voor het subsidieverzoek. De organisaties hebben het vertrouwen dat het Ministerie van VWS het project zal financieren, gezien het tot nu toe doorlopen proces en de noodzaak van ondersteuning.
Doelen van het programma
Het programma wil twee doelen bereiken. Het eerste doel is de regionale en lokale belangenbehartigers en Wmo-raden die voor deze doelgroepen werkzaam zijn, voorbereiden op deze veranderingen. Zo kunnen zij tijdens en na de transitieperiode de belangen en behoeften van hun cliënten op de juiste manier behartigen, een goede adviseur van de gemeente en een goede gesprekspartner van regionale en lokale zorg- en welzijnsaanbieders kunnen zijn.
De cliënten- en patiëntenorganisaties gaan specifieke informatievoorziening en ondersteuning ontwikkelen, zorgvuldig afgestemd op de regionale en lokale actuele situatie/realiteit en behoeften. De lokale situatie en behoeften van belangenbehartigers en Wmo-raden zijn uitgangspunt. Er wordt zoveel mogelijk aangesloten op processen en initiatieven die al in gang zijn gezet, zoals het belang van eigen regie. Cliënten moeten zoveel mogelijk de ruimte en middelen ontvangen om zelfredzaam te zijn. Ze moeten zelf kunnen (blijven) bepalen op welke manier zij willen leven en welke waardevolle bijdrage zij kunnen leveren aan de maatschappij.
Het tweede doel is gedetailleerd inzicht krijgen in de gevolgen van de decentralisatie voor cliënten. Krijgen zij passende begeleiding, welke goede voorbeelden dienen als inspiratie, welke knelpunten ervaren mensen? Daarvoor worden ervaringen verzameld van cliënten, die de inhoud voor het proces van belangenbehartiging en burgerparticipatie gaan vormen.
Twee programmalijnen
De doelen zijn vertaald in twee programmalijnen:
- Programmalijn 1: Toerusting van regionale en lokale belangenbehartigers en Wmo-raden.
- Programmalijn 2: Signalering en monitoring vanuit cliëntenperspectief.
Op dit moment is de regionale en lokale belangenbehartiging versnipperd. Er is een veelheid aan belangenorganisaties die de belangen en behoeften van specifieke doelgroepen als vertrekpunt hebben. Categorale cliëntenorganisaties, cliëntenraden en overige belangenbehartigers vertegenwoordigen deels dezelfde cliënten. Als nevendoelstelling streeft het programma daarom naar een betere samenhang en afstemming tussen belangenbehartigers onderling, en tussen belangenbehartigers en Wmo-raden. Zo kunnen de belangen van cliënten van extramurale begeleiding tijdens en na de transitie optimaal en integraal worden meegenomen.
Organisatie
De landelijke cliënten- en patiëntenorganisaties en de Koepel van Wmo-raden gaan in het kader van dit programma een unieke samenwerking met elkaar aan. Voorop staat een integrale aanpak met daarbinnen ruimte voor doelgroepspecifieke aandachtspunten. Voor de uitvoering van het plan van aanpak wordt een programmaorganisatie ingericht. Er zal nauw samengewerkt worden tussen het transitiebureau, de VNG en de brancheorganisaties van zorg- en welzijnsaanbieders. Deze tijdelijke programmaorganisatie zal zorgen voor de samenstelling van de verschillende teams (werving/selectie), een goede beheersing, planning en kwaliteitsbewaking en een structuur voor rapportage en verantwoording.
Beoogde resultaten
Toerusting van regionale en lokale belangenbehartigers en Wmo-raden (programmalijn 1) houdt in:
- Voldoende informatie voor de ontwikkeling van een eigen visie op de inhoud en resultaten van extramurale begeleiding in hun eigen lokale/regionale situatie.
- Inzicht in de relevante feiten en ontwikkelingen rond het transitieproces, en een goed begrip van hun eigen rol tijdens de transitie.
- Verdiepende - en op de eigen situatie toepasbare - kennis opgedaan over de Kanteling en tools in handen om effectief invloed te kunnen uitoefenen op de voorbereiding en vaststelling van de herziene Wmo-verordening en beleidsregels.
- Kennis kunnen nemen van goede voorbeelden en vernieuwende methoden vanuit het cliënt/burgerperspectief die rond de transitie worden ontwikkeld.
- De mogelijkheid om onderlinge verbindingen te leggen en te streven naar samenhang in regionale en lokale belangenbehartiging en burgerparticipatie, zodat de belangen van de cliënten van extramurale begeleiding goed en effectief behartigd worden.
- Inhoudelijk en procesmatig inzicht gekregen in de rol die zij kunnen spelen bij de inkoop van extramurale begeleiding waarbij er specifieke aandacht is voor de (mogelijkheden van) eigen regie.
- Inzicht in de manier waarop ze extramurale begeleiding in hun participatie in de reguliere beleidscyclus kunnen meenemen, en hoe zij verbinding kunnen leggen met aanpalende beleids- en begeleidingsterreinen.
Om cliëntenperspectief in te brengen in het proces (programmalijn 2), werkt het programma aan:
- Een (dynamisch) beeld van de voortgang (knelpunten en goede ervaringen) van het transitieproces.
- Een voortdurende verrijking van dit beeld met nieuwe rapportages uit de praktijk.
- Een goede landing van de transitie in het algemeen en in het speciaal voor de kwaliteit en effectiviteit van regionale en lokale belangenbehartiging.
Meewerkende cliënten- en patiëntenorganisaties:
- CG-Raad (www.cg-raad.nl)
- CSO (www.cso.nl)
- Koepel Wmo-raden (www.koepelwmoraden.nl)
- LPGGZ (www.platformggz.nl)
- Mezzo (www.mezzo.nl)
- NPCF (www.npcf.nl)
- Per Saldo (www.pgb.nl)
- Platform VG (www.platformvg.nl)
- VCP (www.programmavcp.nl)
- Zorgbelang Nederland (www.zorgbelang-nederland.nl)
