Aflevering 1, 31 mei 2010
Kanteling Wmo:
iedereen doet mee
Met het project de Kanteling willen CSO, CG-Raad en VCP de uitvoering van de Wmo zo 'kantelen' dat participatie van mensen met beperkingen en ouderen centraal komt te staan.
Inhoud nieuwsbrief 1
- Voortzetting project de Kanteling
- Visie op de Kanteling
- Naar een nieuwe Wmo modelverordening
- Terugblik informatiebijeenkomsten
Voortzetting project de Kanteling
Project de Kanteling is mogelijk dankzij een subsidie van het ministerie van VWS. Helaas is er een stop op nieuwe uitgaven bij dit ministerie. Daarom heeft VWS nog geen geld beschikbaar gesteld aan CG-Raad, CSO en VCP om fase 2 van het project in te gaan. Vandaar dat we tijdelijk alle activiteiten moeten stoppen. Alleen de handreikingen maken we nog af.
De eerste fase van project de Kanteling loopt tot 1 juni 2010. De tweede fase van het project zou tot eind 2011 lopen. Al enkele maanden spreken we met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over de opzet en de financiering van deze tweede fase.
Zeker omdat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) subsidie krijgt om gemeenten te ondersteunen bij het kantelingsproces, heeft het ministerie altijd benadrukt hoe belangrijk het is dat ook belangenbehartigers op de hoogte worden gesteld wat de Kanteling inhoudt.
Verplichtingenstop
Maar zeer recent liet VWS weten dat het ministerie een verplichtingenstop heeft tot 1 augustus. Er is een stop op nieuwe uitgaven. Voor die tijd mag het ministerie daarom geen middelen verstrekken. En als er wel geld komt voor de tweede fase, dan zal dat beduidend minder zijn dan wat we nodig hebben. VWS heeft daarom gevraagd om het subsidievoorstel aan te passen. Dit nieuwe voorstel is ondertussen ingediend bij VWS.
Hoe verder?
Het gevolg van de subsidiestop is dat het project alle inzet en activiteiten op 1 juni moet stoppen. Zonder geld geen project. Het project kan pas doorgaan als er weer geld beschikbaar is. We hopen daarover na de zomer meer te kunnen vertellen. Als het project in het najaar wordt voortgezet, hoort u dit via deze digitale nieuwsbrief.
Handreikingen
Op dit moment wordt nog gewerkt aan twee handreikingen. Het gaat om handreikingen voor belangenbehartigers. Deze handreikingen maken we af. Ze zullen digitaal verspreid worden. Alle personen en organisaties die zich hebben opgegeven voor een van de informatiebijeenkomsten over de Kanteling krijgen per e-mail een handreiking. De handreikingen zullen ook te vinden zijn op de websites van de betrokken landelijke organisaties.
Wilt u zeker zijn dat u een handreiking ontvangt? Stuur dan een e-mail naar projectdekanteling@cg-raad.nl onder vermelding van ‘handreiking kanteling’.
PowerPoint
Tijdens de de informatiebijeenkomsten is toegezegd dat de PowerPoint presentatie over de Kanteling op de websites van de betrokken organisaties te vinden zal zijn. Wij zullen nog zorgen dat een geactualiseerde versie van deze presentatie binnenkort op de sites van VCP, CG-Raad, CSO, Unie KBO en PCOB wordt geplaatst.
Petra van der Horst (projectleider)
Visie op de Kanteling
CG-Raad, VCP en de gezamenlijke ouderbonden CSO hebben hun visie op de compensatieplicht in de Wmo beschreven. In een brochure leggen ze uit hoe ze aankijken tegen de compensatieplicht in de wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en hoe deze plicht het beste uitgevoerd kan worden: het Kantelingsproces.
De Wmo zegt: iedereen moet kunnen meedoen. Daarom is de Wmo een participatiewet. In de wet staat hoe gemeenten mensen met een beperking en ouderen moeten ondersteunen: welke compensatie moeten zij bieden aan ouderen en mensen met een beperking. Deze compensatieplicht vraagt om een andere werkwijze van gemeenten, maar ook van ouderen en mensen met een beperking. Daarom heet de verandering de 'Kanteling'.
Handvat voor belangenbehartigers
De brochure is te gebruiken door iedereen die betrokken is bij de belangenbehartiging rondom de Wmo. Het is een hulpmiddel voor mensen die in overleg gaan met ambtenaren of wethouders van gemeenten over de Wmo.
Download visiedocument
Op weg naar een nieuwe Wmo modelverordening
CG-Raad en CSO praten met de VNG over een nieuwe Wmo modelverordening. Centraal in die verordening staat de compensatieplicht. Op die manier zorgt de verordening dat Wmo kan worden uitgevoerd zoals de wet oorspronkelijk bedoeld was.
CG-Raad en CSO overleggen met de VNG over de opzet van een nieuwe Wmo modelverordening. De belangenorganisaties willen een verordening die recht doet aan de geest en de letter van de Wmo. Ook willen de belangenorganisaties dat de recente jurisprudentie in de modelverordening wordt meegenomen.
Wij begonnen het overleg met de VNG met drie vragen:
- Hoe kunnen we de reikwijdte van de Wmo compensatieplicht aan de hand van de ICF (internationale classificatie menselijk functioneren) helder en eenduidig omschrijven?
- Hoe kunnen we de resultaatverplichting in de Wmo ook in de verordening tot uitdrukking brengen?
- Hoe geven we het gesprek tussen burger en gemeente vorm?
Al snel blijkt tijdens onze gesprekken dat de compensatieplicht grote gevolgen heeft. Het vraagt om een andere manier van denken. Niet denken in termen van een tevoren bepaald aanbod of van vaststaande voorzieningen, maar in resultaten. Maar hoe moet je je het resultaat van de compensatieplicht voorstellen? Wanneer is het negatieve effect van een beperking opgelost? Hoe beoordeel je dat? Om dat te kunnen, hebben we de ICF als leidraad gebruikt om concrete resultaten te kunnen formuleren.
Grote gevolgen
De compensatieplicht heeft gevolgen voor alle betrokkenen. Ouderen en mensen met beperkingen kunnen straks niet meer vragen ‘Wat kan ik bij de gemeente krijgen?’. Zij moeten hun probleem scherp formuleren en aangeven wat het resultaat zou moeten zijn opdat zij volwaardig mee kunnen doen in de samenleving. Voor gemeenten betekent het: ophouden met het gebruik van een ‘verstrekkingenboek’. Ze moeten met de burger meedenken, creatief zijn en zekerheid bieden dat het resultaat waar die burger op uitkomt, werkelijkheid wordt.
Andere verhoudingen
Voor ons werd duidelijk dat de Wmo een andere verhouding tussen burger en gemeente veronderstelt. Gemeenten en burger hebben een gezamenlijk belang bij de realisatie van zelfredzaamheid en participatie. De nieuwe Wmo praktijk moet daarom uitgaan van gelijkwaardigheid en een dialoog tussen burger en gemeente. De burger en gemeente verhelderen samen de vraag en samen zoeken ze naar oplossingen om het gewenste resultaat te bereiken. Maar er is ook een formeel moment. Er wordt namelijk een bestuurlijke beslissing genomen over de gekozen oplossingen. En tegen zo’n beslissing is bezwaar en beroep mogelijk.
Nieuwe vorm
We stelden vast dat een Wmo modelverordening om een geheel nieuwe vorm vraagt. De kern van de nieuwe verordening is de omschrijving wat wordt verstaan onder zelfredzaamheid en participatie. De resultaten die behaald moeten kunnen worden. Deze beschrijvingen zijn kaderscheppend voor het beschrijven van individuele situaties. In een toelichting gaan we naast een concrete neutrale beschrijving, ook een overzicht geven van richtinggevende uitspraken van de Centrale Raad van Beroep.
Het tweede deel van de verordening gaat over het gesprek. Het gesprek is de registratie van de verkenning en toekenning van individuele voorzieningen. Doel van dit deel is het vormgeven van rechtszekerheid van de burger en ruimte scheppen om te komen tot resultaten. In dit deel staat het proces tussen burger en gemeente centraal.
Onderweg
De afgelopen weken hebben we de eerste versie van de nieuwe verordening laten lezen door een aantal mensen uit onze achterbannen. We hebben hun reacties zorgvuldig bestudeerd en ons commentaar aan de VNG geleverd.
Naar verwachting zal het eerste concept van de modelverordening in juni 2010 gereed zijn. Dit concept wordt gepubliceerd op de websites van CG-Raad, CSO en VCP. Iedereen kan dan kennis nemen van het resultaat van ons werk in de afgelopen maanden. Wie dit concept vergelijkt met de huidige verordening in zijn of haar gemeente, merkt hoe anders de nieuwe verordening is.
Natuurlijk wordt het nog een flinke uitdaging om lokaal verder invulling te geven aan de modelverordening. De handreikingen voor belangenbehartigers waaraan in het project op dit moment de laatste hand gelegd wordt, bieden hier voldoende aanknopingspunten voor.
Piet Vreeswijk (CG-Raad)
Terugblik informatiebijeenkomsten
In april en mei organiseerde het Kantelingsproject acht regionale informatiebijeenkomsten. De bijeenkomsten werden druk bezocht. Belangenbehartigers willen graag weten wat de Kanteling voor hen betekent. En ze willen graag informatie uitwisselen en ervaringen delen.
Tijdens de informatiebijeenkomsten wordt informatie gegeven over de Kanteling en over het project de Kanteling van de VNG en de cliëntenorganisaties. Maar ook is er gelegenheid om inzichten te delen en signalen af te geven.
Ondersteuning van kwetsbare burgers
Belangenbehartigers maken zich zorgen over kwetsbare groepen. Denk daarbij aan oudere burgers, burgers met een ggz-achtergrond, burgers met een verstandelijke beperking of migranten. Zij vragen zich af of deze groepen in staat zijn om in het vraaggesprek hun eigen behoeften en wensen goed onder de aandacht te brengen.
Duidelijk is dat niet iedere burger zelfbewust en assertief genoeg zal zijn. Ook is duidelijk dat niet iedereen goed zicht heeft op de eigen wensen en behoeften en mogelijkheden. Daarom is het belangrijk dat ook deze burgers zich goed voorbereiden op het gesprek aan het loket. Bijvoorbeeld met een onafhankelijke adviseur van MEE of een ouderenadviseur. Maar ook is belangrijk dat zij iemand mee kunnen nemen naar het gesprek om hen te assisteren. Gemeenten zouden dit moeten vertellen in hun voorlichting aan deze groepen.
Kwaliteit van loketmedewerker
Belangenbehartigers gaven aan dat het Kantelingproces staat of valt met de kwalificaties en bagage van de loketmedewerker. Niet alleen zal deze een goede gesprekvaardigheid moeten hebben en zich in kunnen leven in de situatie van de burger. Maar ook een goede kennis van de sociale kaart is nodig.
Inzicht bij raadsleden en ambtenaren
De deelnemers aan de bijeenkomsten hebben ook zorgen over de houding en de kennis van de Wmo bij gemeenteraadsleden en beleidsambtenaren. Er wordt nog te veel op de oude manier gewerkt: vanuit het verstrekkingenboek.
Goede voorbeelden
Uit de informatiebijeenkomsten wordt duidelijk dat belangenbehartigers behoefte hebben aan goede voorbeelden van gemeenten. Voorbeelden die laten zien hoe je een echt ‘keukentafelgesprek’ houdt en hoe je op gelijkwaardige wijze omgaat met de burger.
Deze goede voorbeelden zijn nodig om de Kanteling op de gemeentelijke agenda te zetten. Maar ook om informatie te delen met hun achterban. Alleen door voorbeelden kunnen ze laten zien wat de Kanteling nu echt betekent voor ouderen en mensen met een beperking.
Overbelasting bij mantelzorgers
Vrijwilligers en mantelzorgers zijn nu al overbelast, aldus de deelnemers. Gevreesd wordt dat het beroep op hen alleen nog maar groter zal worden. Zeker nu gemeenten steeds vaker gaan kijken naar wat de eigen bijdrage van mensen en hun naaste omgeving kan zijn bij oplossingen.
Men vreest dat gemeenten oude systemen in een nieuw jasje zullen gieten. Men is bang dat die gemeenten onder druk van bezuinigingen en door onvoldoende vertrouwen in de burger, niet echt gaan kantelen. En dat er te weinig geld overblijft om de compensatieplicht volledig uit te voeren.
Alert zijn op Wmo beleidsplannen
Een aanbeveling die werd gedaan was om als belangenbehartiger goed op te letten bij nieuwe of aangepaste gemeentelijke Wmo beleidsplannen. Zorg ervoor dat de compensatieplicht en de nieuwe werkwijze van vraagverheldering op een goede manier staan beschreven.
Als gemeenten echt de vraag en de behoeften van de burger centraal stellen en echt goed luisteren, doorvragen en meedenken met de individuele situatie van de burger, dan kan er wel degelijk bespaard worden op het Wmo-budget. Alle hulpmiddelen die nu nog ongebruikt op zolder of in de schuur staan, komen dan te vervallen.
Samen sterk
Lokale belangenbehartigers en leden van Wmo-raden zouden, met respect voor en vanuit hun eigen rol, goed met elkaar moeten optrekken om de Kanteling op de agenda te zetten in hun eigen gemeente.
Emmy van Brakel (Wmo-consulent)
Project de Kanteling
Voor meer informatie over project de Kanteling, de activiteiten en de ondersteuningsmogelijkheden die het project kan bieden, kunt u contact opnemen met het projectsecretariaat:
Project de Kanteling
Postbus 1038
3500 BA Utrecht
T 030 670 57 80
projectdekanteling@cg-raad.nl
