Inspraak en invloed op gemeentelijk beleid

Politieke beïnvloeding op lokaal niveau

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is een participatiewet: elke burger moet kunnen meedoen in de maatschappij. De gemeente heeft moet dit in beleid vastleggen. De Wmo stelt ook dat de gemeente actief burgers moet betrekken bij de ontwikkeling van het beleid. Dat kan via een Wmo-adviesraad, maar het kan ook op andere manieren.

1. Bij wie moet je zijn?

• politieke partijen, wethouder, raad of raadsleden
• ambtenaar (geen directe politieke beïnvloeding)

College van burgemeester en wethouders (B&W)

Het college van burgemeester en wethouders (B&W) is het dagelijks bestuur van de gemeente. Het college zorgt voor het uitvoeren van landelijke regelingen zoals de Wmo. Iedere wethouder heeft zijn eigen taakgebied (portefeuille), maar over het gebruiken van bepaalde bevoegdheden moet door het college als geheel besloten worden.
Het college moet verantwoording afleggen over het gevoerde beleid aan de gemeenteraad. Als de gemeenteraad het niet eens is met een collegebesluit, kan de raad dit besluit niet terugdraaien. Wel kan de raad aandringen op een ander besluit. Gebeurt dit niet, dan kan een wethouder naar huis gestuurd worden.

Burgemeester

De burgemeester wordt door de Koningin en ministers benoemd. De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en van het college van B&W. Ook de burgemeester kan bepaalde portefeuilles beheren.

Wethouder

Wethouders worden door de raad benoemd. Als één van de raadsleden tot wethouder wordt benoemd verliest hij zijn raadslidmaatschap. Elke wethouder heeft zijn eigen portefeuille.

Rol en taken wethouder:

• besturen en beheersen: laat beleid maken op basis van het verkiezingsprogramma en coalitieakkoord en zorgt dat beleid wordt uitgevoerd op basis van het programma. Ambtenaren voeren het werk uit.
• verantwoording afleggen over de uitvoering van het beleid.

Waarom benaderen:

• aanpassen beleid of uitvoering: je wilt het beleid of de uitvoering ervan veranderen.

Hoe benaderen:

• bij samenstelling van vertegenwoordiging om met de wethouder te gaan praten rekening houden met politieke voorkeur; het werkt het beste als degene die met de wethouder gaat praten eenzelfde politieke voorkeur heeft
• bellen en afspraak maken, rechtstreeks of via secretariaat
• spreekuur: langsgaan tijdens vragenuurtje, voor tijden spreekuur zie websites of bel met gemeente
• brief sturen
• handtekeningenactie: indienen of overhandigen handtekeningenlijst of petitie
• werkbezoek organiseren: uitnodigen voor een werkbezoek of inspectie.

De gemeenteraad

De gemeenteraad is het hoogste orgaan in de gemeente. De gemeenteraad controleert het college van burgemeester en wethouders).
De gemeenteraad wordt elke 4 jaar gekozen. Het aantal gemeenteraadsleden is afhankelijk van de grootte van de gemeente en bedraagt minimaal 9 en maximaal 45 leden. De raadsleden behoren allemaal tot een politieke partij.

Raadscommissie

De gemeenteraad kan worden ondersteund door raadscommissies. Een belangrijk deel van het voorbereidende werk wordt in raadscommissies gedaan. Een commissie houdt zich meestal met een bepaald beleidsterrein bezig. In de commissie worden zaken besproken voor ze in de gemeenteraad aan de orde komen. Daarom richten burgers en belangengroepen zich vaak op de raadscommissies.

Gemeenteraadslid

Rol en taken gemeenteraadslid:

• kaders stellen: vaststellen van het budget, de doelstelling, de grenzen waarbinnen wethouder of gedeputeerde, of ambtenaren (altijd onder verantwoording van wethouder of gedeputeerde) mogen opereren
• controleren: wordt ook echt uitgevoerd, wat er is vastgesteld?
• volksvertegenwoordiging: losse, afzonderlijke gevallen behandelen, zoals losse stoeptegel, te hoge stoeprand enz.

Waarom benaderen:

• aanpassen beleid: je wilt ander beleid of een andere begroting of budget
• verbeteren uitvoering: je wilt dat de uitvoering verbeterd wordt omdat deze niet goed of niet goed genoeg gaat
• problemen oplossen: er zijn losse, individuele kwesties die opgelost moeten worden.

Hoe benaderen:

• persoonlijk contact: raadslid bellen, mailen of brief schrijven; wil je langs gaan tijdens fractievergadering, dan eerst afspraak maken met fractievoorzitter
• handtekeningenactie: indienen of overhandigen handtekeningenlijst of petitie
• inspreken: inspreken tijdens raadsvergadering of commissievergadering. Er vindt geen besluitvorming plaats in de commissies. Moties en amendementen (wijzigingsvoorstellen) zijn mogelijk. Ook bepaalt de commissie of ze er in de gemeenteraad nog over willen discussiëren of dat het een hamerstuk wordt
• gemeente of en commissievergaderingen bezoeken en daarbij altijd het belang van de kiezer benadrukken
• burgerinitiatief: een individuele burger kan, mits hij voldoende handtekeningen heeft verzameld, een onderwerp op de agenda van de gemeenteraad of de raadscommissie zetten.

Ambtenaar

Ambtenaren hebben tot taak besluiten voor te bereiden en uit te voeren. Ambtenaren zijn dus geen bestuurders. De gemeentesecretaris heeft de leiding over de ambtenaren en vormt de verbinding tussen het college van B en W en het ambtelijk apparaat.

Rol en taken ambtenaar:

• adviseren: hij adviseert aan B&W
• beleid voorbereiden en -uitvoeren: hij is verantwoordelijk voor het opstellen en uitvoeren van beleid in opdracht van B&W.

Waarom benaderen:

• beleid beïnvloeden: om suggesties te geven voor beleidsstukken en om uitvoeringsproblemen te voorkomen bij dat beleid
• problemen oplossen: voor losse, individuele kwesties die opgelost moeten worden.

Hoe benaderen:

• bellen, schrijven, mailen
• persoonlijk contact: bezoeken, de spreekuren staan meestal vermeld op website of in gemeentegids
• bezoeken (afspraak maken, spreekuur (niet van toepassing voor beleidskwesties) vermeld op website of in gemeentegids) zoek altijd contact met de betreffende beleidsambtenaar of afdelingshoofd.

Plusregio’s

Op basis van wettelijke bepalingen kunnen gemeenten een gemeenschappelijke regeling aangaan, waaraan bepaalde taken en bevoegdheden worden toegekend. Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen zijn er acht plusregio’s. In deze plusregio's is een regionaal openbaar lichaam ingesteld. Er wordt verplicht samengewerkt met het oog op de aanpak van ingewikkelde plannen op het gebied van wonen, werken, verkeer en vervoer.

• Amsterdam
• Arnhem/Nijmegen
• Eindhoven/Helmond
• Enschede/Hengelo
• ’s-Gravenhage
• Parkstad Limburg
• Rotterdam
• Utrecht.

Bovenregionale bestuursorganen

Anders dan de verplichte samenwerking van gemeenten in de plusregio’s, zijn gemeenten ook steeds vaker op tal van andere terreinen, waaronder de Wmo, samenwerkingsverbanden met elkaar aangegaan. Ambtenaren van de verschillende gemeenten nemen in een regio-orgaan zitting. Dit regio-orgaan ontwikkelt beleid en stelt het vast. Met samenwerking hopen de gemeenten kennis te kunnen delen en efficiënter en goedkoper te kunnen werken.
De controle van lokale gemeenteraden op beleid dat in de regio-organen wordt vastgesteld, is niet goed geregeld. Lokale belangenbehartigers en adviesraden worden niet (altijd) bij het regionale beleid betrokken.

2. Stappenplan

1. Zoek samenwerking
   Compensatieplicht gaat verschillende groepen in de gemeente aan. Neem contact met elkaar op en werk zoveel mogelijk samen. Kijk bij de volgende stappen bij welke organisatie welke deskundigheid heeft, wie welk netwerk heeft dat voor het doel ingezet kan worden. Gebruik elkaars kracht.
2. Verzamel informatie
   Vraag aan ambtenaar van gemeente om alle stukken. Bijvoorbeeld om een kopie van het beleidsstuk of de modelverordening en een overzicht van alle andere afspraken of regelingen. Cliëntenparticipanten (als Wmo-raadsleden) dienen conceptbeleidsplan en wmo-verordeningen tijdig te kregen.
   - (bij activiteiten: ) Monitoren: bereid je voor door een dossier op te bouwen. Houd bij wat er mis gaat en wanneer het is misgegaan. Zorg dat veel mensen in de gemeente hun ervaringen bijhouden. Breng de conclusies centraal bij elkaar. Cijfers zijn belangrijk.
   - (bij documenten: ) Beoordelen: vind je dit een goed stuk? Welke onderdelen wil je verbeteren? Vergelijk de dit beleidsstuk met dat van andere gemeenten: is het slechter, beter of hetzelfde?
3. Rapporteer
   - breng je conclusies onder de aandacht van de gemeente Probeer verbeteringen voor elkaar te krijgen.
   - breng je conclusies over documenten onder aandacht van de gemeente. Vraag om veranderingen. Help hen een handje: bedenk wat exact anders moet en waarom. Voor wie? Hoeveel personen hebben er baat bij? Wat gaat het kosten? Zijn er externe fondsen die meebetalen? Zijn er potjes bij gemeente?
4. Lobby
   Heb je geen resultaat, schakel dan raadsleden en wethouder en stuur zo nodig persberichten rond. Zoek steun: zorg voor een goede lobby. Je hebt meer kans op succes bij wethouder of als veel partijen uit de raad je steunen.
5. Voer actie
   Het laatste middel is een actie. Zorg voor publiciteit en vraag aandacht in de pers. Makkers Unlimited kan helpen bij je actie.

6. Lobby
   Benader opnieuw raadsleden en wethouder.