Er zijn verschillende manieren om de politieke besluitvorming in een gemeente te beïnvloeden. Sommige zijn bij wet geregeld. Andere komen neer op de juiste contacten leggen, informeren en op de kaart blijven. Op deze pagina’s lezen adviesraden leerlingenvervoer hoe zij inspraak en invloed kunnen hebben op het beleid in hun gemeente.
- Voorlichting, inspraak, bezwaar, klachten
- Van interactieve beleidsvorming tot raden
- Invloed op politieke besluiten
- Formele vormen van beleidsbeïnvloeding
- Openbaarheid van stukken
Voorlichting, inspraak, bezwaar, klachten
Voorlichting
Volgens de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) moet de overheid burgers ongevraagd voorlichten over belangrijke besluiten. Vrijwel alle gemeenten hebben dan ook voorlichtingsambtenaren in dienst. Die informeren burgers over het beleid, bijvoorbeeld via een gemeentekrant, huis-aan-huisbladen, teletekst, de lokale radio, informatieve brochures en folders en de gemeentelijke website. Burgers kunnen de gemeente ook vragen om voorlichting.
Besluiten van het college van burgemeester en wethouders (B en W) en de gemeenteraad zijn in principe openbaar. U vraagt deze op bij de afdeling voorlichting. Dat geldt ook voor informatie over vergaderingen van raadscommissies, spreekuren en dergelijke. Deze informatie is vaak ook te vinden in de gemeentebrochure en op de gemeentelijke website.
Inspraak
Inspraak is in veel gevallen wettelijk verplicht. U hebt als burger invloed op te nemen beslissingen. In veel gevallen kunt u namelijk uw mening kenbaar maken voordat de gemeente een definitief besluit neemt. Het is wettelijk voorgeschreven [Link] dat ontwerpbesluiten zoals bestemmingsplannen een bepaalde periode op het gemeentehuis ter inzage liggen. Die kunt u dus inzien en er bezwaar tegen maken. Gemeenten hebben inspraakmogelijkheden meestal vastgelegd in een verordening. Deze kunt u opvragen bij de gemeente.
Inspraak kent allerlei vormen. De gemeente kan een kleine groep mensen om hun mening vragen die het meest betrokken zijn, maar ook alle inwoners. De inspraak is schriftelijk maar ook mondeling te realiseren, bijvoorbeeld met een hoorzitting. Dat is afhankelijk van de beslissing die de gemeente moet nemen. Er is geen garantie dat de gemeente iets doet met uw mening. Als u zich dit realiseert, voorkomt u teleurstelling.
De gemeente kan een adviesorgaan instellen voor bepaalde onderwerpen, bijvoorbeeld een adviesraad leerlingenvervoer. De regels rond een dergelijke adviesraad staan in een verordening [Link].
Er zijn ook andere manieren om inspraak te hebben. Bijvoorbeeld door goede contacten te onderhouden met raadsleden, de wethouder en ambtenaren. Houd hen op de hoogte van wat er speelt. Ook kunt u bijeenkomsten van partijen bezoeken, vergaderingen van raadscommissies bijwonen of naar het spreekuur van de wethouder gaan.
- Wettelijk voorgeschreven
- Verordening
Bezwaar
Burgers kunnen volgens diverse wetten en verordeningen binnen een bepaalde periode bezwaar aantekenen tegen een beslissing van het gemeentebestuur. De gemeentelijke bezwarencommissie behandelt dit. U kunt het bezwaar daar mondeling toelichten.
Als de commissie een bezwaar afwijst, motiveert ze dat in een besluit, ook wel beschikking genoemd. Daarin leest u hoe u eventueel beroep kunt aantekenen tegen de afwijzing. Dat kan bij de rechter of bij een ander bestuursorgaan, zoals het College van Beroep of de Raad van State.
Het is aan te bevelen juridische bijstand in te winnen bij een bezwaar- of beroepsprocedure. Zo voorkomt u dat u een zaak verliest door procedurefouten. Voor bezwaar en beroep gelden namelijk strakke regels en procedures [Link]. Juridische bijstand voor leerlingenvervoer kunt u inwinnen bij:
- een advocaat
- het juridisch loket of een bureau Sociaal Raadslieden (zie de gemeentegids)
- het juridisch steunpunt van de Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad (CG-Raad), 035 - 6722666
-
de juridische advieslijn Regelrecht van Platform VG
Lees verder over:
- Regels en procedures
- CG-Raad
- Platform VG
Klachten
Hebt u bezwaar tegen de manier waarop ambtenaren hun werk doen? De manier waarop zij de burger bejegenen? Dan kunt u bij de gemeente een klacht indienen. Dat is iets anders dan een bezwaar. Veel gemeenten hebben een klachtenregeling. Daarin staat de procedure vermeld en wie de klacht afhandelt. Bent u niet tevreden over de afhandeling van de klacht, dan is er in de regel een onafhankelijke klachtencommissie of een ombudsman. Daar kunt u uw standpunt mondeling toelichten.
Gemeenten kunnen ook een specifieke klachtenregeling hebben voor een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld het leerlingenvervoer. Deze vraagt u dan op via de afdeling voorlichting of de afdeling onderwijs.
Van interactieve beleidsvorming tot raden
Interactieve beleidsvorming
Steeds meer gemeenten betrekken burgers en organisaties vanaf het begin bij het ontwikkelen van beleid. Dit heet interactieve beleidsvorming. Gemeenten willen zoveel mogelijk rekening houden met de wensen en behoeften van hun inwoners en de afstand tot hen te verkleinen. Burgers en organisaties zijn betrokken bij het maken van de plannen. Het gemeentebestuur neemt echter de besluiten.
Interactieve beleidsvorming benut de kennis, inzichten en ervaring van burgers en organisaties. De kwaliteit van en het draagvlak voor het beleid kunnen hierdoor toenemen. Partijen staan niet tegenover elkaar, maar naast elkaar. Het spreekt voor zich dat ouders of een adviesraad dit een goede kans biedt om invloed uit te oefenen op het gemeentelijk beleid rond leerlingenvervoer.
Als uw gemeente geen interactieve beleidsvorming kent, kunt u de gemeente natuurlijk vragen om dat alsnog in te voeren. Daarvoor legt en onderhoud u contacten met bijvoorbeeld raadsleden en -commissies. Acht de gemeente het niet mogelijk, bijvoorbeeld omdat het gemeentebestuur met meer belangen rekening moet houden, dan moet zij dit duidelijk motiveren.
Burgerinitiatief
Burgerinitiatief is het recht van burgers om een onderwerp of voorstel op de agenda van de gemeente te plaatsen. Steeds meer gemeenten bieden deze mogelijkheid. Zo vergroten zij de betrokkenheid van burgers bij het politieke proces. Voor ouders en adviesraden is dit een goede kans hun standpunten rond het leerlingenvervoer onder de aandacht te krijgen.
Petitie
Burgers kunnen een petitie, of verzoekschrift, ondertekenen en aanbieden aan de overheid. Hoe meer burgers ondertekenen, hoe meer gewicht het in de schaal zal leggen. Het aanbieden van een petitie gaat vaak gepaard met enig vertoon. Meestal is de pers erbij aanwezig.
Referendum
Een referendum is een volksstemming over een voorgenomen overheidsbesluit. In de referendumregeling van een gemeente staat hoe hoog de opkomst minimaal moet zijn en of het referendum raadplegend of bindend is. Ook staat in de regeling of en, zo ja, onder welke condities burgers zelf het gemeentebestuur kunnen vragen om een referendum. Als u hierover meer wilt weten, kunt u contact opnemen met de afdeling voorlichting van uw gemeente.
Voor het organiseren van een referendum is in de regel een groot aantal kiesgerechtigde stemmen nodig. Daarom zal dit voor een (startende) adviesraad vaak geen reële mogelijkheid zijn.
Wijkraden en andere raden
Grotere gemeenten hebben vaak wijk- of buurtraden. Dat verkleint de afstand tussen bestuur en burger. Ook zijn er meestal raden actief op een bepaald beleidsterrein. De adviesraad leerlingenvervoer is een goed voorbeeld, maar denk ook aan ouderenraden en lokale belangenorganisaties voor mensen met een beperking. Deze raden hebben vaak een belangrijke adviserende stem naar de gemeenteraad. Het is dus een goede optie om een onderwerp via een dergelijke raad aan de orde te stellen.
Invloed op politieke besluiten
Burgers kunnen tijdens verschillende fases van de politieke besluitvorming invloed uitoefenen.
Voorfase
Wilt u als adviesraad in een vroeg stadium een onderwerp op de politieke agenda krijgen, dan zijn daarvoor verschillende mogelijkheden:
- de verantwoordelijke ambtenaar benaderen
- het onderwerp op de agenda plaatsen van het eventuele overleg met de gemeente
- de wethouder benaderen tijdens het spreekuur
- een brief schrijven aan het college van burgemeester en wethouders (B en W) of de gemeenteraad
- fracties van politieke partijen benaderen of inspreken tijdens hun vergaderingen
- via de media de publieke opinie bewerken.
Ambtenaren of het gemeentebestuur kunnen ook zelf een punt op de politieke agenda plaatsen. Een voorbeeld hiervan zijn bezuinigingsvoorstellen op het leerlingenvervoer. Ook dan is het zaak om als (startende) adviesraad invloed uit te oefenen.
Beleidsvoorbereiding
In deze fase hebt u de meeste kansen om het proces te beïnvloeden. Ambtenaren spelen nu een belangrijke rol. Zij hebben grote invloed op de keuzes die het gemeentebestuur maakt. Voorzie hen dus van relevante informatie. Geef ze inzicht in de gevolgen van besluiten voor de doelgroepen van het leerlingenvervoer. Breng alternatieven onder de aandacht. Ook de wethouder en gemeenteraadsleden staan in deze fase nog open voor informatie en argumenten.
Besluitvorming
Nadat het college van B en W een besluit heeft genomen, kunt u via de raadsleden nog invloed uitoefenen. Benader raadsfracties tijdig. Vooral het fractielid dat leerlingenvervoer in de portefeuille heeft en de woordvoerder van de fractie zijn belangrijke gesprekspartners. Staat het onderwerp op de agenda van de raadscommissie, dan kunt u een verzoek indienen om te mogen spreken. In sommige gemeenten kan dat ook voorafgaand aan of tijdens de raadsvergadering.
Uitvoering
Bent u als persoon of organisatie rechtstreeks getroffen door een bepaald besluit, dan kunt u daar bezwaar tegen aantekenen. De invloedmogelijkheden zijn in deze fase echter beperkt. Zij liggen hooguit in de ruimte die het ambtelijk apparaat heeft om het besluit uit te voeren.
Formele vormen van beleidsbeïnvloeding
Formele beleidsbeïnvloeding is altijd gericht op gemeentelijke organisaties of functionarissen, zoals ambtenaren, wethouders, het college van B en W, de gemeenteraad en beleidsafdelingen. Dit is anders bij informele vormen van beleidsbeïnvloeding, zoals lobbywerk [Link]. Er zijn verschillende manieren om het beleid formeel te beïnvloeden.
- Lobbywerk
Brief
In een brief aan het college, de raad, een gemeentelijke afdeling of dienst kunt u een vraag stellen, een verzoek doen of iets voorstellen. U krijgt dan een bevestiging van ontvangst. Daarin staat welke ambtenaar uw brief behandelt en wanneer u antwoord kunt verwachten. Ook de te volgen procedure staat soms vermeld.
Richt formele vragen altijd schriftelijk aan de gemeente. Wanneer u zich wilt richten tot het college van B en W kunt u overwegen om ook rechtstreeks de raad of raadsleden te benaderen. Of hen op z’n minst een kopie te sturen van de brief. Dan weten zij dat het onderwerp speelt en kunnen ze zich erop voorbereiden.
Ambtenaar
Hebt u vragen over de procedure of wilt u de behandelende ambtenaar voorzien van extra informatie of argumenten, dan kunt u uiteraard contact met hem opnemen. Deze ambtenaar speelt een belangrijke rol in de besluitvorming. Hij of zij adviseert wethouders, bereidt beleidsvoorstellen voor en voert deze uit. U mag van de ambtenaar verwachten dat hij uw kennis, ervaringen en inzichten goed kan gebruiken bij zijn adviezen. U mag dus rustig een beroep doen op zijn klantvriendelijkheid.
Is niet bekend welke ambtenaar de zaak behandelt, dan kan de afdeling voorlichting u verder helpen. Ook de gemeentegids is erg informatief.
Wethouder
Ook bij de wethouder die leerlingenvervoer in portefeuille heeft kunt u informatie en argumenten aandragen. Dit kan schriftelijk, telefonisch of tijdens het spreekuur.
Een wethouder doet vrijwel nooit toezeggingen, omdat het college immers besluit. Maar u kunt wellicht wel uit het gesprek opmaken of de wethouder zich voor de zaak wil inzetten. Ook krijgt u inzicht in de vragen die bij de wethouder leven, zodat u hiermee rekening kunt houden.
Raadscommissievergadering
Als het onderwerp op de agenda van de raadscommissie staat, kunt u vragen om te mogen inspreken. U krijgt dan kort de gelegenheid om uw standpunt duidelijk te maken. Het is verstandig als u dit aankondigt. Voorafgaand aan de vergadering kunt u de leden van de raadscommissie dan voorzien van informatie en argumentatie. De afdeling voorlichting of de behandelende ambtenaar kunnen u vertellen hoe u dit moet doen.
Gemeenteraadsvergadering
U kunt gemeenteraadsleden voor de gemeenteraadsvergadering benaderen. In sommige gemeenten kunt u ook punten op de agenda plaatsen. Vooral dbelangrijk zijn de raadsleden die leerlingenvervoer in portefeuille hebben en die mogelijk het woord voeren. Ook is het in bepaalde gemeenten mogelijk spreekrecht te vragen.
Niet alle voorstellen worden in de raad behandeld
De behandelende ambtenaar weet hoe de besluitvorming over een bepaald onderwerp plaatsvindt. Het is afhankelijk van het onderwerp of een voorstel of het college dit behandelt of de raad. Gaat het om beleidswijzigingen of bezuinigingen, dan zal de raad de zaak behandelen. Ook kunnen hoofden van diensten of afdelingen bevoegdheden hebben om beslissingen te nemen. Zeker in grote gemeenten is dat vaak het geval. Dat gebeurt dan wel altijd binnen de kaders van beleid dat de raad en/of het college heeft vastgesteld.
Procedures
Zorg dat u goed op de hoogte bent van de procedures rond verzoeken, voorstellen of bezwaren. Daarmee voorkomt u dat uw zaak wordt afgewezen omdat er een procedurefout is gemaakt. Die procedureregels, bijvoorbeeld de termijnen die gelden, liggen vast in verordeningen.
Openbaarheid van stukken
Inzage
Een gemeente is een vorm van openbaar bestuur. Dat wil zeggen dat u vrijwel alle stukken waarover de gemeente een besluit heeft genomen, kunt inzien. Met name raadsstukken liggen meestal enige tijd ter inzage bij de afdeling voorlichting. Is dat niet meer het geval, dan kunt u een schriftelijk verzoek indienen bij het college van B en W om ze in te zien of te ontvangen. Soms zijn daar (geringe) kosten aan verbonden.
Wettelijk geregeld
De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) regelt de openbaarheid van stukken. In de wet staat ook beschreven welke stukken in de regel niet openbaar zijn. Dat betreft meestal stukken die de belangen van personen of partijen kunnen schaden. Als het college besluit om inzage te weigeren, dan moet zij dit gemotiveerd doen. Wilt u toch beschikken over deze stukken, dan kunt u het best juridisch advies inwinnen.
Standaardregels
De 22 Standaardregels geven een goed beeld van de inclusieve samenleving. De Standaardregels van de Verenigde Naties voor Gelijke Kansen voor alle mensen met een handicap gelden voor alle mensen met een beperking: lichamelijk, zintuiglijk, verstandelijk, chronisch. We spreken van mensen met een functiebeperking. De ‘handicap’ is niet het gebrek van een persoon, maar een gebrek in de fysieke en maatschappelijke omgeving.
Terugblik
1948: De Verenigde Naties (VN) leggen in een Universele verklaring de rechten van de mens vast. In de praktijk blijkt het nodig rechten van groepen (kinderen, vrouwen, vluchtelingen) apart vast te leggen. Dat geldt ook voor mensen met een functiebeperking.
1993: De VN nemen 22 Standaardregels Gelijke Kansen aan. Ook in Nederland worden deze verspreid, onder andere via lokale belangenorganisaties gehandicaptenbeleid.
1999: De Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad sluit een intentieverklaring met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Ze spreken af de Standaardregels Gelijke Kansen bekend te maken en deze te concretiseren.
2001: Zweden stelt Agenda 22 vast. Nederland neemt dit over.
2003: Het Europees jaar van mensen met een handicap of chronisch ziekte wordt benut om bekendheid te geven aan Agenda 22 als methode.
2006: de VN stelt een Verdrag voor de rechten van personen met een handicap op. Ondertekening verplicht een land ervoor te zorgen dat mensen met een functiebeperking gelijkwaardig aan de samenleving kunnen deelnemen.
2007: Nederland ondertekent dit verdrag.
2010: Sinds de ondertekening is het stil. Het kabinet heeft het verdrag nog niet omgezet in nationale wet- en regelgeving (ratificatie).
[bron: Startersmap adviesraden leerlingenvervoer]
