Beknopt overzicht van wet- en regelgeving rond rampen en de verantwoordelijkheden van gemeenten bij rampen.
Wet rampen en zware ongevallen (Wrzo)
De Wet rampen en zware ongevallen (Wrzo) van januari 1985 regelt de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden bij de bestrijding van rampen. Op grond van de Wrzo heeft het rijk een groot deel van de taken van de rampenbestrijding bij de gemeenten gelegd. In deze wet staat omschreven welke taken de gemeenten hebben: bijvoorbeeld hoe gemeenten zich moeten voorbereiden en wie de bevelen geeft bij een ramp of een zwaar ongeval.
Gemeentelijk rampenplan
Het College van Burgemeester en Wethouders is op grond van de Wrzo (Wrzo, artikel 3, eerste lid) verplicht om tenminste een keer per vier jaar een gemeentelijk rampenplan vast te stellen. Hierin staat welke rampen in een gemeente kunnen voorkomen. En wie wat doet bij een ramp of crisis. Soms hebben gemeenten ook regionaal een rampenplan opgesteld.
In deze rampenplannen dient ook aandacht te zijn voor mensen met een beperking. Steeds meer mensen met een beperking wonen immers zelfstandig in reguliere woningen of in kleinschalige voorzieningen in een stad of dorp.
Besluit kwaliteitscriteria planvorming rampenbestrijding
In 2004 is het Besluit kwaliteitscriteria planvorming rampenbestrijding in werking getreden. In dit besluit zijn kwaliteitscriteria voor gemeentelijke rampenplannen vastgesteld. Een van deze criteria gaat speciaal over de ontruiming van mensen met beperkingen.
Er staat: het in het rampenplan opgenomen verplaatsingsplan bevat een beschrijving van de wijze waarop rekening is gehouden met speciale doelgroepen, waaronder gehandicapten, zieken en ouderen.
Het provinciebestuur moet de gemeentelijke rampenplannen toetsen aan de hand van het ‘Besluit kwaliteitscriteria planvorming rampenbestrijding’. Deze bevoegdheid van het provinciebestuur staat in artikel 7, tweede lid Wrzo.
Wat doen de gemeenten en hulpverleners bij een ramp?
Bij een ramp wordt het rampenplan in werking gesteld. Onder leiding van de burgemeester werken onder andere politie, brandweer en Geneeskundige Hulp bij Ongevallen en Rampen (GHOR) samen aan de bestrijding van de ramp. De GHOR coördineert de inzet van geneeskundige diensten tijdens rampen en grote ongevallen.
De burgemeester is er ook verantwoordelijk voor dat burgers tijdig en zo goed mogelijk geïnformeerd worden wat zij moeten doen bij een ramp. Ook voor de nazorg van een ramp is de gemeente verantwoordelijk. U kunt daarbij denken aan herstelwerkzaamheden in het rampgebied, begeleiding van slachtoffers en nabestaanden en schadeafhandeling.
Registratiebesluit externe veiligheid
Het registratiebesluit externe veiligheid is verbonden met artikel 6a van de Wrzo. In het Registratiebesluit externe veiligheid staan regels over het registreren van gegevens van externe veiligheid van risicobedrijven/instellingen, transportroutes en buisleidingen. Deze gegevens zijn belangrijk, omdat mensen, bij een incident of ramp hier slachtoffer kunnen worden. Het besluit is op 30 maart 2007 in werking getreden.
De gemeenten moeten de gegevens bij de provincies aanleveren. De provincies zorgen ervoor dat de gegevens via de risicokaarten beschikbaar zijn. In combinatie met de Wrzo betekent dit, dat uiterlijk op 30 maart 2008 de kaarten volledig zijn gevuld (zie www.risicokaarten.nl).
Gemeentelijk rampbestrijdingsplan voor gevaarlijke objecten
Gemeenten moeten ook voor specifieke gevaarlijke objecten (bijvoorbeeld een kunstmestfabriek) een rampbestrijdingsplan opstellen. Deze risicobedrijven staan in het Besluit rampen en zware ongevallen (Brzo). In een rampbestrijdingsplan staat per object onder meer bij welk rampscenario welke maatregelen nodig zijn.
Toekomstige wet- en regelgeving
Op dit moment geldt dat in alle gevallen het College van burgemeester en wethouders de eindverantwoording heeft voor deze voorbereiding op de rampenbestrijding. Eind 2009 moet de rampenbestrijding en crisisbeheersing op orde zijn. Daarbij wordt ingezet op het verbeteren van de brandweerzorg door middel van wettelijk vastgestelde kwaliteitseisen en de ontwikkeling van veiligheidsregio’s. Dit wordt geregeld in een nieuwe wet: de Wet op de Veiligheidsregio’s.
Wet op de Veiligheidsregio’s
In een veiligheidsregio werken brandweer, geneeskundige diensten en politie samen aan de hulpverlening aan de burger. Het kabinet heeft besloten dat er 25 veiligheidsregio’s komen. Ook het optreden van gemeentelijke en andere diensten in samenwerking met de hulpverleningsdiensten bij een ramp of een crisis wordt in de Wet op de Veiligheidsregio’s geregeld.
Gemeenten
Er is gekozen voor de inrichting van één regionaal veiligheidsbestuur (RVB). Dit bestuur bestaat uit burgemeesters van de gemeenten in de regio. Het RVB is verantwoordelijk voor:
- Beleid en beheer ten aanzien van de regionale brandweer en de GHOR
- Rampen en crisisbeheersing
- Het beheer van de gemeenschappelijke meldkamer
- De inrichting en instandhouding van de informatievoorziening
De voorzitter van het regionale veiligheidsbestuur is de burgemeester van de grootste gemeente in de regio. De taak van de gemeenten op het gebied van rampen- en crisisbeheersing gaat over naar de regio. Het belangrijkste verschil voor lokale belangenbehartigers is dat gemeenten – als de Wet op de Veiligheidsregio’s van kracht wordt - geen gemeentelijke rampenplannen meer hoeven op te stellen. Het opstellen van een rampen- en crisisbeheersingsbeleidsplan wordt een taak van de gemeenten in de regio in samenspraak met betrokkenen. Wel blijven de rampbestrijdingsplannen op grond van het Brzo (zie paragraaf 1.1.6) een gemeentelijke verantwoordelijkheid.
Op 27 juli 2007 is het wetsvoorstel veiligheidsregio’s aan de Tweede Kamer aangeboden. Einde 2009 moet de rampenbestrijding en crisisbeheersing klaar zijn. De bedoeling is dat dan de Wet op de Veiligheidsregio’s per 1 januari 2010 ingaat.
